Achtung: Sie verwenden einen alten Browser. Dieser unterstützt nicht alle Web-Standards (z.B. CSS). Auf der Seite"web standards" können Sie sich über die aktuelle Browser-Version informieren und diese auch herunterladen. Diese Homepage ist so gestaltet, dass Sie sie auch mit einem alten Browser betrachten können. Allerdings leiden die Formatierung und die Übersichtlichkeit darunter.

Die heimischen Bodenwanzen vorgestellt von Frank Dickert

Sie befinden sich hier: Die heimische Fauna -> Gewebetiere -> Gliederfüßer -> Sechsfüßer -> Insekten -> Wanzen -> Bodenwanzen

Die Familie der Bodenwanzen - Lygaeidae Schilling, 1829

Weitere Namen

  • Langwanzen
  • Samenwanzen

Beschreibung

Die oft braunen oder schwarzen, seltener bunten, Tiere dieser Familie sind in Europa zwischen drei bis 15 Millimeter groß und meist länglich-oval. Viele Arten ähneln im Körperbau den Lederwanzen (Coreidae). Sie lassen sich jedoch aufgrund des Aderverlaufs in der Flügelmembran von diesen unterscheiden. Die Flügelmembran der Bodenwanzen enthält höchstens vier bis fünf einfache Adern, die niemals Zellen bilden. Die Flügellänge zwischen den verschiedenen Arten variiert stark. Weitere Merkmale dieser Familie sind die dreigliedrigen Füße (Tarsen), die viergliedrigen Fühler und die beiden Punktaugen (Ocellen). Sie leben vorwiegend am Boden und bevorzugen trockene und sandige Böden. Die Tiere ernähren sich vorwiegend von Pflanzensäften. Es gibt aber auch Arten die sich räuberisch ernähren. In der Regel überwintern die ausgewachsenen Tiere, bei manchen Arten jedoch auch das Ei.

Systematische Einordnung

Reich: Animalia Linnaeus, 1758 - Tiere
Unterreich: Eumetazoa Bütschli, 1910 - Gewebetiere
Stamm: Arthropoda Latreille, 1829 - Gliederfüßer
Unterstamm: Hexapoda Blainville, 1816 - Sechsfüßer
Klasse: Insecta Linnaeus, 1758 - Insekten
Ordnung: Hemiptera Linnaeus, 1758 - Schnabelkerfe
Unterordnung: Heteroptera Latreille, 1810 - Wanzen
Unterstordnung: Pentatomomorpha
Überfamilie: Lygaeoidea Schilling, 1829
Familie: Lygaeidae Schilling, 1829 - Bodenwanzen

Von den etwa 2.000 beschriebenen Arten die es weltweit gibt sind in Europa 389 und in Deutschland die folgenden 133 Arten, die sich in elf Unterfamilien mit zwölf Sippen und 60 Gattungen gliedern, nachgewiesen:

Unterfamilie Artheneinae Stål, 1872

Sippe Artheneini

  • Chilacis Fieber, 1864
    • Chilacis typhae (Perris, 1857)
       
  • Holcocranum Fieber, 1860
    • Holcocranum saturejae (Kolenati, 1845)

Unterfamilie Blissinae Stål, 1862

  • Dimorphopterus Stål, 1872
    • Dimorphopterus spinolae (Signoret, 1857

Unterfamilie Cyminae Stål, 1862

Sippe Cymini Baerensprung, 1860

  • Cymus Hahn, 1832
    • Cymus aurescens Distant, 1883
    • Cymus claviculus (Fallén, 1807)
    • Cymus glandicolor Hahn, 1832
    • Cymus melanocephalus Fieber, 1861

Unterfamilie Geocorinae Stål, 1862

  • Geocoris Fallén, 1814
    • Geocoris (Geocoris) ater (Fabricius, 1787)
    • Geocoris (Geocoris) dispar (Waga, 1839)
    • Geocoris (Geocoris) grylloides (Linnaeus, 1761)
    • Geocoris (Geocoris) megacephalus (Rossi, 1790)

Unterfamilie Henestarinae (Douglas & Scott, 1865)

  • Henestaris Spinola, 1837
    • Henestaris halophilus (Burmeister, 1835)

Unterfamilie Heterogastrinae (Stål, 1872)

  • Heterogaster Schilling, 1829
    • Heterogaster affinis Herrich-Schaeffer, 1835
    • Heterogaster artemisiae Schilling, 1829
    • Heterogaster cathariae (Geoffroy, 1785)
    • Heterogaster urticae (Fabricius, 1775)
       
  • Platyplax Fieber, 1860
    • Platyplax salviae (Schilling, 1829)

Unterfamilie Ischnorhynchinae Stål, 1872

  • Kleidocerys Stephens, 1829
    • Kleidocerys privignus (Horváth, 1894)
    • Kleidocerys resedae (Panzer, 1797) - Birkenwanze
      Birkenwanze
       Bildergalerie mit 4 Bildern

Unterfamilie Lygaeinae (Stål, 1862)

  • Arocatus Spinola, 1837
    • Arocatus longiceps Stål, 1872
    • Arocatus melanocephalus (Fabricius, 1798)
    • Arocatus roeselii (Schilling, 1829)
       
  • Horvathiolus Josifov, 1965
    • Horvathiolus superbus (Pollich, 1781)
       
  • Lygaeosoma Spinola, 1837
    • Lygaeosoma sardeum Spinola, 1837
       
  • Lygaeus Fabricius, 1794
    • Lygaeus equestris (Linnaeus, 1758)
    • Lygaeus simulans Deckert, 1985
       
  • Melanocoryphus Stål, 1872
    • Melanocoryphus albomaculatus (Goeze, 1778)
       
  • Spilostethus Stål, 1868
  • Tropidothorax Bergroth, 1894

Unterfamilie Orsillinae Stål, 1872

Sippe Nysiini Uhler, 1852

  • Nithecus Horváth, 1890
    • Nithecus jacobaeae (Schilling, 1829)
       
  • Nysius Dallas, 1852
    • Nysius cymoides (Spinola, 1837)
    • Nysius ericae (Schilling, 1829)
    • Nysius graminicola (Kolenati, 1845)
    • Nysius helveticus (Herrich-Schaeffer, 1850)
    • Nysius senecionis (Schilling, 1829)
    • Nysius thymi (Wolff, 1804)

Sippe Orsillini Stål, 1872

  • Belonochilus Uhler, 1871
    • Belonochilus numenius (Say, 1832)
       
  • Orsillus Dallas, 1852
    • Orsillus depressus (Mulsant & Rey, 1852)
       
  • Ortholomus Stål, 1872
    • Ortholomus punctipennis (Herrich-Schaeffer, 1838)

Unterfamilie Oxycareninae (Stål, 1862)

  • Camptotelus Fieber, 1860
    • Camptotelus lineolatus (Schilling, 1829)
       
  • Macroplax Fieber, 1860
    • Macroplax fasciata (Herrich-Schaeffer, 1835)
    • Macroplax preyssleri (Fieber, 1837)
       
  • Metopoplax Fieber, 1860
    • Metopoplax ditomoides (A. Costa, 1847)
    • Metopoplax fuscinervis Stål, 1872
    • Metopoplax origani (Kolenati, 1845)
       
  • Microplax Fieber, 1860
    • Microplax albofasciata (A. Costa, 1847)
    • Microplax interrupta (Fieber, 1837)
       
  • Oxycarenus Fieber, 1837
    • Oxycarenus (Euoxycarenus) pallens (Herrich-Schaeffer, 1850)
    • Oxycarenus (Oxycarenus) lavaterae (Fabricius, 1787) - Lindenwanze
      Lindenwanze
       Bildergalerie mit 8 Bildern
       
    • Oxycarenus (Oxycarenus) modestus (Fallén, 1829)
       
  • Philomyrmex R. F. Sahlberg, 1848
    • Philomyrmex insignis R. F. Sahlberg, 1848
       
  • Tropidophlebia Kerzhner, 1964
    • Tropidophlebia costalis (Herrich-Schaeffer, 1850)

Unterfamilie Rhyparochrominae Amyot & Serville, 1843

Sippe Antillocorini Ashlock, 1964

  • Tropistethus Fieber, 1860
    • Tropistethus holosericus (Scholz, 1846)

Sippe Drymini Stål, 1872

  • Drymus Fieber, 1860
    • Drymus (Drymus) latus Douglas & Scott, 1871
    • Drymus (Drymus) pilicornis (Mulsant & Rey, 1852)
    • Drymus (Drymus) pilipes Fieber, 1861
    • Drymus (Sylvadrymus) brunneus (R. F. Sahlberg, 1848)
    • Drymus (Sylvadrymus) pumilio Puton, 1877
    • Drymus (Sylvadrymus) ryeii Douglas & Scott, 1865
    • Drymus (Sylvadrymus) sylvaticus (Fabricius, 1775)
       
  • Eremocoris Fieber, 1860
    • Eremocoris abietis (Linnaeus, 1758)
    • Eremocoris fenestratus (Herrich-Schaeffer, 1839)
    • Eremocoris plebejus (Fallén, 1807)
    • Eremocoris podagricus (Fabricius, 1775)
       
  • Gastrodes Westwood, 1840
    • Gastrodes abietum Bergroth, 1914
    • Gastrodes grossipes (De Geer, 1773) - Kiefernzapfenwanze
      Kiefernzapfenwanze
       Bildergalerie mit 2 Bildern
       
  • Ischnocoris Fieber, 1860
    • Ischnocoris angustulus (Boheman, 1852)
    • Ischnocoris hemipterus (Schilling, 1829)
    • Ischnocoris punctulatus Fieber, 1861
       
  • Lamproplax Douglas & Scott, 1868
    • Lamproplax picea (Flor, 1860)
       
  • Notochilus Fieber, 1864
    • Notochilus limbatus Fieber, 1870
       
  • Scolopostethus Fieber, 1860
    • Scolopostethus affinis (Schilling, 1829)
    • Scolopostethus decoratus (Hahn, 1833)
    • Scolopostethus grandis Horváth, 1880
    • Scolopostethus pictus (Schilling, 1829)
    • Scolopostethus pilosus Reuter, 1875
    • Scolopostethus puberulus Horváth, 1887
    • Scolopostethus thomsoni Reuter, 1875
       
  • Taphropeltus Stål, 1872
    • Taphropeltus andrei (Puton, 1877)
    • Taphropeltus contractus (Herrich-Schaeffer, 1835)
    • Taphropeltus hamulatus (Thomson, 1870)

Sippe Gonianotini Stål, 1872

  • Aphanus Laporte, 1833
    • Aphanus rolandri (Linnaeus, 1758)
       
  • Emblethis Fieber, 1860
    • Emblethis denticollis Horváth, 1878
    • Emblethis griseus (Wolff, 1802)
    • Emblethis verbasci (Fabricius, 1803)
       
  • Gonianotus Fieber, 1860
    • Gonianotus marginepunctatus (Wolff, 1804)
       
  • Macrodema Fieber, 1860
    • Macrodema microptera (Curtis, 1836)
       
  • Pionosomus Fieber, 1860
    • Pionosomus opacellus Horváth, 1895
    • Pionosomus varius (Wolff, 1804)
       
  • Pterotmetus Amyot & Serville, 1843
    • Pterotmetus staphyliniformis (Schilling, 1829)
       
  • Trapezonotus Fieber, 1860
    • Trapezonotus (Gnopherus) anorus (Flor, 1860)
    • Trapezonotus (Trapezonotus) arenarius (Linnaeus, 1758)
    • Trapezonotus (Trapezonotus) desertus Seidenstuecker, 1951
    • Trapezonotus (Trapezonotus) dispar Stål, 1872
    • Trapezonotus (Trapezonotus) ullrichi (Fieber, 1837)

Sippe Megalonotini Slater, 1957

  • Megalonotus Fieber, 1860
    • Megalonotus antennatus (Schilling, 1829)
    • Megalonotus chiragra (Fabricius, 1794)
    • Megalonotus dilatatus (Herrich-Schaeffer, 1840)
    • Megalonotus emarginatus (Rey, 1888)
    • Megalonotus hirsutus Fieber, 1861
    • Megalonotus praetextatus (Herrich-Schaeffer, 1835)
    • Megalonotus sabulicola (Thomson, 1870)
       
  • Sphragisticus Stål, 1872
    • Sphragisticus nebulosus (Fallén, 1807)

Sippe Myodochini Boitard, 1827

  • Ligyrocoris Stål, 1872
    • Ligyrocoris sylvestris (Linnaeus, 1758)
       
  • Pachybrachius Hahn, 1826
    • Pachybrachius fracticollis (Schilling, 1829)
    • Pachybrachius luridus Hahn, 1826

Sippe Plinthisini Slater and Sweet, 1961

  • Plinthisus Stephens, 1829
    • Plinthisus (Isioscytus) minutissimus Fieber, 1864
    • Plinthisus (Plinthisomus) pusillus (Scholtz, 1847)
    • Plinthisus (Plinthisus) brevipennis (Latreille ,1807)

Sippe Rhyparochromini Amyot and Serville, 1843

  • Aellopus Wolff, 1811
    • Aellopus atratus (Goeze, 1778)
       
  • Beosus Amyot & Serville, 1843
    • Beosus maritimus (Scopoli, 1763)
       
  • Graptopeltus Stål, 1872
    • Graptopeltus lynceus (Fabricius, 1775)
       
  • Panaorus Kiritshenko, 1951
    • Panaorus adspersus (Mulsant & Rey, 1852)
       
  • Peritrechus Fieber, 1860
    • Peritrechus angusticollis (R. F. Sahlberg, 1848)
    • Peritrechus convivus (Stål, 1858)
    • Peritrechus geniculatus (Hahn, 1832)
    • Peritrechus gracilicornis Puton, 1877
    • Peritrechus lundii (Gmelin, 1790)
    • Peritrechus nubilus (Fallén, 1807)
       
  • Raglius Stål, 1872
    • Raglius alboacuminatus (Goeze, 1778)
    • Raglius confusus (Reuter, 1886)
       
  • Rhyparochromus Hahn, 1826
    • Rhyparochromus phoeniceus (Rossi, 1794)
    • Rhyparochromus pini (Linnaeus, 1758)
    • Rhyparochromus sanguineus (Douglas & Scott, 1868)
    • Rhyparochromus vulgaris (Schilling, 1829)
       
  • Xanthochilus Stål, 1872
    • Xanthochilus quadratus (Fabricius, 1798)

Sippe Stygnocorini Gulde, 1936

  • Acompus Fieber, 1860
    • Acompus pallipes (Herrich-Schaeffer, 1834)
    • Acompus rufipes (Wolff, 1804)
       
  • Lasiosomus Fieber, 1860
    • Lasiosomus enervis (Herrich-Schaeffer, 1835)
       
  • Stygnocoris Douglas & Scott, 1865
    • Stygnocoris cimbricus (Gredler, 1870)
    • Stygnocoris fuligineus (Geoffroy, 1785)
    • Stygnocoris rusticus (Fallén, 1807)
    • Stygnocoris sabulosus (Schilling, 1829)

Verbreitung

Albanien, Andorra, Belgien, Bosnien und Herzegowina, Bulgarien, Dänemark, Deutschland, Estland, Finnland, Frankreich, Griechenland, Großbritanien, Irland, Island, Italien, Jugoslawien, Kroatien, Lettland, Lichtenstein, Litauen, Luxemburg, Malta, Mazedonien, Moldawien, Niederlande, Norwegen, Österreich, Polen, Portugal, Rumänien, Russland, Schweden, Schweiz, Slowakei, Slowenien, Spanien, Tschechien, Türkei, Ukraine, Ungarn, Weißrussland und Zypern. Neben Europa findet man diese Familie auch in der Äthiopis, der Australis, der Nearktis, der Neotropis und in der Orientalis.

Quellen

  • Bellmann, H.; Honomichl, K. (2007): Biologie und Ökologie der Insekten, ein Taschenlexikon, Begründet von Werner Jacobs und Maximilian Renner, 4. Auflage überarbeitet von Heiko Bellmann, mit einem Geleitwort von Karl von Frisch, München, Elsevier GmbH, Spektrum Akademischer Verlag, ISBN 978-3-8274-1769-5, S. 358-359
  • Fauna Europaea Version 2.4 vom 27. Januar 2011: Lygaeidae - Grundlage für die systematische Einordnung und für die Verbreitung der Familie
  • Friese, G. (1970): Insekten, Taschenlexikon der Entomologie unter besonderer Berücksichtigung der Fauna Mitteleuropas, 2. erweiterte Auflage, Leipzig, VEB Bibliographisches Institut, S. 80-81
  • Günther, K. (1971): in Neue Grosse Tier-Enzyklopädie, Das Urania Tierreich in 6 Bänden, Band 4 Insekten, Leipzig-Jena-Berlin, Urania-Verlag, S. 152-153
  • Hoffmann, H.-J. & Melber, A. (2003): Verzeichnis der Heteroptera Deutschlands, in Entomofauna Germanica, Band 6, Entomologische Nachrichten und Berichte, Beiheft 8, Dresden, ISBN 0232-5535, S. 1-344
  • Sauer, F. (1996): Sauers Naturführer, Wanzen und Zikaden nach Farbfotos erkannt, Karlsfeld, Fauna-Verlag, ISBN 3-923010-12-5, S. 17-18
  • Wachmann, E. (1989): Wanzen beobachten - kennenlernen, Melsungen, Neumann-Neudamm, ISBN 3-7888-0554-4, S. 160
  • Wachmann, E., Melber, A. & Deckert, J. (2007): Wanzen, Band 3, in: Die Tierwelt Deutschlands, 78. Teil, Keltern, Goecke & Evers, ISBN 978-3-937783-29-1, S. 33-172

Sollten Ihnen Fehler oder Links die nicht stimmen auffallen, bitte ich Sie, mich unter der E-Mail-Adresse Webmaster zu informieren. Auch konstruktive Kritik und Anregungen können Sie an diese Adresse senden.

Hier geht´s zum Seitenanfang.

Valid HTML 4.01! Valid CSS!